انتخاب بهترین رقم انگور برای کاشت

انتخاب بهترین رقم انگور برای کاشت

در این مطلب در مورد مواردی مانند : ارقام زودرس انگور، ارقام پربازده انگور، ارقام انگور برای مناطق گرمسیر و ... پرداخته می شود.

 

انتخاب بهترین رقم انگور برای کاشت

انتخـاب رقـم انگـور بـرای کاشـت در یـک تاکسـتان بـه عوامـل زیـادی همچـون ویژگی هـای آب، خـاک و آب و هـوای منطقـه بسـتگی دارد. پـس از انتخـاب نـوع رقم برای کاشـت بـر اسـاس این شـرایط، باید شـرایط بـازار برای میـوه این رقم را نیـز در نظـر گرفـت ( شکل 1). کشـت رقم یـا رقم هایـی از انگـور در مناطـق مختلـف تـاکداری بـر اسـاس شـرایط بـازار یـا امکانـات و مطالعات و تجربیـات هر منطقـه، توسـعه می یابـد. بـرای نمونـه، در مناطـق ملایـر در اسـتان همـدان و تاکسـتان در اسـتان قزویـن یـا کاشـمر در اسـتان خراسـان، هـدف اصلـی از تولید انگور تهیه کشـمش اسـت و تولید انگور تازه خـوری در درجـه دوم اهمیـت قرار دارد. به همین سـبب، رقـم انگـور بیدانـه سـفید در این مناطق توسـعه یافته اسـت. از سـوی دیگر، به سـبب قابلیت تولید انگـور نوبرانه در مناطق گـرم اسـتان فـارس یا زابل در اسـتان سیسـتان و بلوچسـتان کـه بـا قیمت بالایی بـه فروش می رسـد، رقـم زودرس یاقوتی رقـم غالـب در ایـن مناطـق اسـت. در منطقـه دشـمن زیاری در اسـتان فـارس، انگـور رقـم لرکشـت(لرکـش)، بـه سـبب تحمل به خشـکی و آبـدار بودن این رقم و بـرای تولیـد آب غوره در این منطقه گسـترش یافته اسـت؛ بنابرایـن نوع رقم انگور مورد نظـر بـرای کاشـت ، بر اساس هدف تـاکداران مشخص می شود. البتـه شـرایط اقلیمـی و تجربه تـاکداران از سـازگاری رقـم یـا رقم هـای خاص بـا شـرایط آب و هوایی  و خـاک هـر منطقـه نیز در انتخاب رقم تاثیر زیادی دارد. بـرای نمونـه، در منطقـه میمنـد اسـتان فـارس، تـاکداران بـر اسـاس تجربـه متوجـه شـده اند کـه رقـم انگـور عسـکری سـازگاری بالایی بـا شـرایط ایـن منطقـه دارد و کمّیـت و کیفیـت انگـور ایـن رقـم در ایـن منطقـه بسـیار بالا اسـت. بـه همیـن سـبب بیـش از %95 انگـور تولیدی در منطقـه میمنـد از این رقم اسـت؛ به طوری کـه تاکسـتان های میمند را بـا رقـم انگـور عسـکری می شناسـند. 

از طرف دیگر بـا این که منطقـه کـوار با منطقـه میمند کم تر از شـصت کیلومتر فاصله دارد، اما در این منطقه اثری از باغ یکدسـت از انگور عسـکری دیـده نمی شـود و این رقم را به صورت پراکنـده در این منطقه می کارنـد. درحالیکـه حدود %95 از تاکسـتان های منطقـه کـوار، از دو رقـم ریش بابـا و رطبـی تشـکیل شـده اسـت. نمونـه دیگـر منطقـه بوانـات در اسـتان فـارس اسـت. در این منطقه، حدود سـی رقم انگور شناسـایی شـده اسـت ولی ایـن رقم هابه صـورت پراکنـده در این منطقه کاشـته شـده اند و رقم کشمشـی بوانات و پـس از آن رقم های   سـیاه بواناتی و سـیاه سـمرقندی، حدود %95 از حدود دو هزار تاکسـتان موجـود در ایـن منطقـه را تشـکیل داده انـد. ایـن نمونه هـا نشـان می دهـد کـه تـاکداران ایـن مناطـق در طی سـالیان متمـادی، بـه ایـن نتیجـه رسـیده اند کـه ایـن رقم ها نسـبت بـه سـایر رقم هـای دیگـر، سـازگاری بیش تـری بـا شـرایط اقلیـم و آب وخـاک منطقـه دارنـد. بـا تمـام احترامی کـه بایـد بـرای این تجربیـات قائل بـود، اما برای اثرگـذاری بر بـازار فـروش انگـور و توسـعه فصـل ارائـه انگـور به بـازار، باید لـزوم ایجـاد تنـوع و تولیـد انگور از سـایر رقم هـای تجاری در ایـن مناطـق را در نظر گرفت. نظر به اینکه در سـال های اخیر، بـه سـبب وجـود رقم هـای انگـور خارجـی به ویـژه رقم هـای بیدانـه، لازم اسـت هنگام احداث تاکسـتان های جدید، از این قابلیت هـا بـرای افزایـش کمّـی و کیفـی تولید انگـور و بهبود اقتصـاد تـاکداری اسـتفاده کرد. البتـه بایـد دقـت کـرد کـه کاشـت رقم هـای انگـور باکیفیت همیشـه ضمانتی برای فروش ندارند. پیش از احداث تاکستان، باید شرایط و نیاز بازار را در نظر گرفت.

 رقم هـای انگـور تنوع زیادی دارند و در ادامـه بـه اسـامی و ویژگی برخـی از رقم هـای مهم انگور  داخلی و برخی از رقم های انگور خارجی که در سـال های اخیـر وارد کشـور شـده اند اشـاره می شـود. همچنین نکاتی در مورد انتخاب رقم انگـور بـرای مناطق مختلف تـاکداری در ایران بیان  می شـود.

رقم انگور بی دانـه سـفید

بی دانـه و متوسـط رس اسـت. از اواخـر مرداد ماه به بعد می رسد. در بسیاری از مناطق کشور، بیش تر بـرای تهیه کشـمش کشـت می شـود ولی بـرای تازه خـوری و تهیه آب انگـور هـم مناسـب اسـت. ایـن رقـم بیش تریـن سـطح کشـت انگـور کشـور را تشـکیل می دهـد. انگور بی دانه سـفید را بـه سـبب تحملش به شـرایط گرما برای تولید کشـمش در مناطـق گـرم به ویـژه زابل در اسـتان سیسـتان و بلوچسـتان، جیرفـت در اسـتان کرمـان و مناطـق جنوبـی اسـتان فـارس می تـوان توصیـه کـرد. ایـن رقم با هرس کوتاه سـازگار اسـت.

رقم انگور بی دانـه قرمـز

رقمی اسـت متوسـط رس، بیضی شـکل، بـا قـدرت رشـد متوسـط، خوشـه های بلنـد و دم کوتـاه کـه حبه هـای کوچـک تـا متوسـط و گوشـتی با پوسـت نـازک به رنـگ قرمـز روشـن دارد. بیش تـر مصـرف تازه خـوری دارد و بـرای تهیـه کشـمش کاشـته می شـود(شکل 1). ایـن رقم بـا هـرس بلنـد سازگار است و هماننـد رقـم بی دانـه سـفید درصـورت کاشـت در هر منطقه، باید سیسـتم تربیت سـازگار بـا ایـن نـوع هـرس را در نظـر گرفـت. شـکل، رنـگ و ویژگی میـوه ایـن رقـم برای توسـعه تاکسـتان های جدیـد در مناطق خنک و سردسـیر مثل استان های  کردسـتان، همدان، زنجان، خراسـان و مناطـق شـمالی و خنـک اسـتان فـارس همچـون بوانـات، پاسـارگاد، سعادت شـهر، رامجرد، مرودشـت، میمند و کوار و سـایر مناطق دیگر کشـور که تفاوت دمای شـب و روز در ماه های تیر و مرداد زیاد است، توصیه می شود. سیستم های تربیـت سـازگار بـا هـرس بلند متنـوع اسـت امـا ارزان ترین و راحت ترین نوع آن سیسـتم دو طبقه اسـت و توصیه می شـود درصـورت تمایـل بـه کشـت این رقـم، سیسـتم نیفیـن برای تربیـت و هدایـت آن بـه کار رود.

شکل 1) انگور بی دانه قرمز

رطبـی:

ایـن رقم بومی اسـتان فـارس اسـت و در دو نوع رطبـی زودرس و رطبـی دیـررس وجـود دارد. رقمـی اسـت دانـه دار بـا عملکـرد زیـاد، قـدرت رشـد متوسـط تـا زیـاد،سـازگار بـه شـرایط دیـم و کم آبـی. حبه هـای بلند و درشـت به شـکل تخم مـرغ بـاز، وزن متوسـط و طعـم شـیرین و عطـر خوبـی دارد ( شکل 2). ایـن رقم با هـر دو روش روش هرس بلنـد و کوتـاه سـازگاری دارد و بـرای توسـعه تاکسـتان های جدیـد در بیش تـر مناطـق کشـور به ویـژه در اسـتان های های چهارمحـال و بختیـاری، خراسـان و منطقـه زابـل در اسـتان سیسـتان و بلوچسـتان مناسـب اسـت.

شکل 2) خوشه انگور رطبی در شرایط دیم

رقم انگور شـاهرودی

رقمـی اسـت دانـه دار و دیـررس؛ حبه هـای بیضی شـکل متوسـط زرد و قرمـز بـا پوسـت ضخیـم دارد. بـه همین سـبب، ویژگی انبارمانی بالایی دارد و مناسـب نگهداری در سـردخانه اسـت. ایـن رقـم یکـی از رقم هـای تجـاری انگور کشور است که برای توسعه تاکستان های جدید، با هدف تولید میوه برای نگهداری در سـردخانه توصیه می شـود. البته برای مناطق سردسیر با فصل رشد کوتاه مناسب نیست. پیکامـی:

 ایـن رقـم بومـی کاشـمر اسـت و در گویـش محلی، به آن پیکمی گفته می شـود و متأسـفانه در برخی از نوشته ها، به اشـتباه پیکانی نوشـته می شـود. رقمی اسـت پربـار، بـا قدرت رشـد زیـاد، متوسـط تـا دیـررس، بی دانه که حبه هـای تخم مرغی شـکل بلنـد دارد. ایـن رقـم هماننـد رقم عسـکری قابلیـت حمـل و بازاررسـانی پایینـی دارد؛ ازایـن رو، کاشـت آن بـرای تازه خـوری توصیه نمی شـود ولی بـرای تهیه کشـمش، رقمـی قابل توصیـه اسـت و می تـوان کشـمش های قلمـی و بلنـد و بازارپسـندی از ایـن رقـم تهیه کرد.

رقم انگور خوشناو (رشه)

 رقمی با عملکرد زیاد، متوسط تا دیررس است که برگ های کوچک، خوشه های بزرگ، تراکم حبه متوسط، حبه هـای تخم مرغی شـکل متوسـط تـا درشـت آبـی سـیاه و پوسـت کمابیـش ضخیم دارد. رشـد این رقم متوسـط تا قوی بـوده و بـا شـرایط دیـم و کم آبی و نیـز هرس کوتـاه و هرس بلنـد سـازگار اسـت. کاشت ایـن رقم برای توسـعه تاکسـتان های جدیـد و آبـی به ویـژه بـرای مناطـق کـم آب یـا شـرایط دیـم توصیـه می شـود.

رقم انگور فخری

این رقم در استان کردستان فرخی نامیده می شود. رقمی است دانه دار، متوسط تا دیررس (در شرایط استان کردستان در اواسـط شـهریورماه می رسد) سـازگار با شـرایط کم آبی که رشـد متوسـط و عملکرد زیاد دارد. حبه های تخم مرغی شـکل متوسط تا بزرگ و گوشتی و آبدار به رنگ سبز مایل به زرد دارد. انگور فخری شیرین و معطر بوده و متحمل به سرمای زمستان اسـت. این رقم به سـبب، جذابیت شکل حبه و خوشه و عطر و طعم آن در اسـتان کردستان طرفداران زیادی دارد. باتوجه به ویژگی هـای خاص آن، کشـت آن برای توسـعه تاکسـتان های جدید خاصه در مناطق سردسیر توصیه می شود.

رقم انگور فلیم  سیدلس

 یکی از رقم های خارجی است که بیش تر از ده سـال اسـت که وارد کشـور شده اسـت. رقمی است بیدانه، زودرس، بـا حبه هـای قرمـز مات کـه حبه های گوشـتی، گرد بـا انـدازه کوچـک تـا متوسـط دارد . ایـن رقـم هماننـد رقـم سـیاه سـمرقندی قابلیت حمل ونقـل بالایی دارد( شکل 3). بـه موجـب باردهی زیاد، در برخی از مناطق کشـور رنگ گیری میـوه ایـن رقـم بـا مشـکل مواجـه می شـود. ایـن موضـوع تنهـا عیـب ایـن رقم اسـت. کشـت این رقـم به سبب داشـتن ویژگی هـای خاص، برای توسـعه تاکسـتان های جدیـد به ویژه در مناطـق دارای فصـل رشـد کـم ماننـد شـهرکرد و ماننـد آن توصیه می شود ( شکل های 1 و 5)

           

شـکل 3) غیریکنواختـی و رنگگیـری ضعیف حبه های انگور فلیم سـیدلس در شـرایط باردهی زیاد

رقم انگور پرلـت

ایـن رقم هم یکـی از رقم هـای خارجی اسـت که همزمـان بـا رقم فلیم سـیدلس وارد کشـور شـد. رقمی اسـت بسـیار زودرس، با قدرت رشـد متوسـط تا زیاد و عملکرد بالا؛ بـه طوریکـه پـس از یاقوتـی، نخسـتین انگوری اسـت که در کشـور می رسـد. خوشـه های متوسـط تا بـزرگ بـا تراکم حبه متوسـط تـا زیاد داشـته و حبه هـای گرد کوچک تا متوسـط و سـفید رنگ دارد. کشـت این رقم به منظور تولید میوه نوبرانه، برای توسـعه تاکسـتان های جدید در مناطق گرم و در مناطق سردسیر با فصل رشد کم توصیه می شود( شکل 4)

شکل 4) انگور پرلت در منطقه مردوشت استان فارس

تولید میوه نوبرانه انگور

بـرای تولیـد میـوه نوبرانـه انگور به ویـژه در مناطـق نیمه گـرم کشـور، توصیه می شـود که رقم های زودرس و ترجیحاً بی دانه کاشـته شـود. البتـه بایـد بـه ایـن نکتـه مهـم توجه کـرد که حتمـا انگـور نوبرانـه رنگـی باشـد و به هیچوجـه نبایـد در پی تولیـد انگـور غیررنگـی یعنـی انگور سـفید بـرای تولیـد میوه نوبرانـه بـود زیـرا قیمـت میـوه نوبرانه رنگـی در بـازار بیش تر از سـه برابـر قیمـت میوه نوبرانه سـفید اسـت. بـرای نمونه، تا زمانـی کـه انگـور یاقوتـی قرمـز در بـازار باشـد، انگـور یاقوتی سـفید یـا فـروش نمـی رود یـا بـا کم تـر از یک سـوم قیمـت انگـور یاقوتـی قرمـز فروختـه خواهـد شـد؛ بنابرایـن، ازلحاظ اقتصـادی توصیـه می شـود کـه حتمـاً در مناطقـی کـه هدف از احـداث تاکسـتان جدیـد تولیـد میـوه نوبرانه اسـت، رقم یا رقم هـای رنگـی بـه کار رود. البتـه ایـن موضـوع دربـاره تولید انگورهـای گلخانـه ای هـم صـدق می کنـد و بایـد درحدامکان سـعی کـرد تـا در تولید انگـور در گلخانه نیز بـرای تولید میوه خـارج از فصـل، رقـم یـا رقم هـای انگور رنگـی به کار بـرد. در ایـران، رقـم یاقوتـی زودرس تریـن رقـم انگـور کشـور اسـت و حـدود %85 میـوه نوبرانـه تولیـدی کشـور در مناطـق گـرم را تشـکیل می دهـد. رقم هـای زودرس روچـه، یاقوتـی سـفید و خلیلی نیز سـایر رقم های زودرس در کشـور هستند که به طور پراکنـده در مناطـق مختلـف کشـور پراکنـده شـده اند. انگـور روچـه، قرمزرنـگ اسـت و بیش تـر در منطقه تایباد در اسـتان خراسـان رضـوی کاشـته می شـود و رقم های یاقوتی سـفید و خلیلـی سـفید هسـتند. سـرانجام، بـرای تولیـد میـوه نوبرانـه توصیـه می شـود کـه رقم هـای زودرس و رنگی یاقوتـی، فلیم سیدلس، روچه و شاهانی زودرس در تاکستان کاشته شوند.

رقم های انگور برای مناطق گرم

چنانکـه پیشترهـم بیـان شـد، در بیش تـر مناطـق گرم کشـور، هـدف از تـاکداری تولیـد انگـور یاقوتـی همچـون میـوه  نوبرانـه اسـت؛ امـا رقـم یاقوتی با وجـود داشـتن مزیت زودرسـی و قابلیـت تولیـد انگـور نوبرانـه بـا قیمـت بالا در بـازار، معایبـی هـم دارد. یکـی از بزرگ ترین معایـب این رقم، باردهـی کـم آن اسـت. ازایـن رو، اگـر رقم هـای پرعملکـردی وجـود داشـته باشـند کـه بـا شـرایط منطقه گـرم سـازگاری داشـته باشـند، می تـوان آنها را برای کاشـت در ایـن مناطق نیـز در نظـر گرفـت و چنانچـه ایـن رقم هـا زودرس و بیدانـه باشـند، امـکان بیش تـری بـرای موفقیـت و رقابـت بـا انگـور یاقوتـی در مناطـق گـرم خواهنـد داشـت. عملکرد بالای این رقم هـا می توانـد قیمـت احتمالـی آنهـا را نسـبت بـه یاقوتی جبـران کنـد؛ به طوریکـه درآمـد تـاکداران از هـر هکتـار از ایـن رقم هـا، بیش تـر از کاشـت یاقوتـی باشـد. بـرای ایـن منظـور در سـال های اخیـر، در مرکـز تحقیقـات و آمـوزش کشـاورزی و منابـع طبیعـی فـارس آزمایـش سـازگاری ارقام بـرای مناطـق گرم انجام شـد و بر اسـاس نتایج ایـن آزمایش، کاشـت رقم هـای انگـور فلیم سـیدلس(شـکل 5 )، رطبـی و پرلـت و حتـی رقم هـای بیدانه سـفید، دووایـن و روچه برای احـداث تاکسـتان جدید در مناطـق گرم، برای رقابـت با انگور یاقوتـی توصیه شـده اسـت. همچنیـن مرحوم مهنـدس میلاد شـهرکی، از کارشناسـان باغبانـی شهرسـتان زهک در اسـتان سیسـتان و بلوچسـتان، انگـور رطبـی را در منطقـه زهـک و زابـل این اسـتان کاشـت و گزارش کـرد که این رقـم عملکرد بسـیار خوبـی در ایـن منطقه داشـته اسـت.

شکل 5) انگـور زودرس فلیم سـیدلس تولیدشـده در منطقـه گـرم قیـر و کارزیـن در اسـتان فـارس

رقم های انگور برای سایر مناطق کشور

هـدف اصلـی از تـاکداری در ایـران، تولیـد انگـور بـرای مصـارف تازه خـوری و تهیـه کشـمش اسـت؛ بنابرایـن، بـرای احـداث تاکسـتان جدیـد توصیـه شـود کـه رقم هـای انگـور تجـاری به ویـژه رقم هـای بیدانـه بـه کار رونـد. از گروه رقم هـای بیدانـه، رقم هـای انگـور فلیم سـیدلس، پرلـت، بیدانـه قرمـز، بیدانـه سـفید، کشمشـی بوانـات، عسـکری، روبی سـیدلس، پیکامی، کریمسـون سـیدلس و فیستا توصیه می شـود. برخـی از ایـن رقم ها مثل بیدانه سـفید، کشمشـی بوانـات و فیسـتا، قابلیـت تهیه کشـمش بـا کیفیت بالا را هم دارنـد. هرچنـد در سـال های اخیـر، بـرای انگـور ترکمـن 4 تبلیغـات زیـادی شـده اسـت ( شکل 6)، امـا متأسـفانه اطلاعـات آماری و یافته تحقیقاتی معتبری درباره سـازگاری و میزان عملکرد این رقم در مناطق مختلف کشـور در دسـترس نیسـت، به گونـهای کـه بسـیاری از تـاکداران هنـوز اطـلاع ندارنـد کـه ایـن رقـم بـا هـرس بلند سـازگار اسـت یـا هرس کوتـاه. بـا اینهمـه، ایـن رقـم بـه سـبب بیدانه بـودن و رنگ سـیاه میـوه و قیمـت بالای مویـز آن نیـز می توانـد به عنـوان یکـی از گزینه هـای مدنظـر بـرای احداث تاکسـتان باشـد، اما روی هم رفتـه، اطلاعـات علمـی دربـاره واکنش این رقـم برای مناطق مختلف کشـور بسـیار محـدود اسـت و ترجیحاً توصیه می شـود، ایـن رقـم آخریـن گزینـه بـرای کاشـت به منظـور احـداث تاکسـتان جدید باشـد.

در گـروه انگورهـای تجـاری دانـه دار، بـرای تازه خـوری رقم های سیاه سمرقندی، سـیاه بواناتی، رطبی، ریش بابا، القی سـیاه، حسـینی، رجبی، فرخی کردستان، صاحبی، مام برایمه، تبرزه، قزل، لعل، شـاهانی، خوشـناو (رشـه کردستان)، شست عـروس و ... توصیه می شـود( شـکل های 7 و 8)

 

شکل 6) انگور رقم ترکمن 4

شکل 7) انگور رقم سیاه سمرقندی

شکل 8) انگور رقم رطبی، کاشته شده در ایستگاه تحقیقات کشاورزی زرقان

البتـه بایـد در مناطـق بادخیـز از کاشـت انگـور صاحبـی پرهیز کرد زیرا عادت رشـد و ویژگی های شـاخه های نورسـته ایـن رقم به گونه ای  اسـت کـه در مناطق بادخیز، این شـاخه ها به راحتی با وزش باد می شـکنند  و خسـارات زیادی به تاکداران تحمیل می شـود ( شکل 9).

انگـور  ردگلاب هـم یـک رقـم خارجـی دانـه دار اسـت که در سـال های اخیـر، وارد کشـور شـده اسـت. ایـن رقـم را نیز می تـوان همچـون رقـم تجاری برای کاشـت در تاکسـتان های جدیـد در نظـر گرفـت، امـا بایـد دقت کـرد که میـوه این رقم بـه گرمـا حسـاس اسـت و به راحتـی دچـار آفتاب سـوختگی می شـود؛ بـه همیـن سـبب، در مناطقـی بـا آفتـاب شـدید یا در روش هـای روسـیمی بـا تاج بـاز که میوه در معـرض آفتاب قـرار می گیـرد، بایـد از کشـت ایـن رقم پرهیـز کرد.

شکل 9) انگور رقم صاحبی

 

برای تولید آب غوره در ایران، رقم های قلاتی، لرکش، کندری، گزنه ای (کردستان) و مانند آنها توصیه می شود.

 

منابع و مطالعات بیشتر

دکتر محمدجواد کرمی؛ اصول فنی احداث تاکستان؛ معاونت آموزش و ترویج کشاورزی؛نشر آموزش کشاورزی؛ 1401

دکتر محمدرضا سیفی، دکتر مرضیه کلهر ؛ راهنمای جامع و مصور پرورش انگور؛ انتشارات تاک؛ 1392

دکتر فرهاد کرمی، دکتر محمدحسین سدری، دکتر سامان بهرامی کمانگر، دکتر بهاره ناصری، دکتر سهیلا رجبی، دکتر مهدی عباس زاده؛ اصول احداث و مدیریت تاکستان دیم ؛سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی؛‏۱۳۹۸.

 

9 ماه پیش بازدید644

دیدگاه کاربران فیداست

لطفا دیدگاه خود را به اشتراک بگذارید